Kat kelimesi Arapça kesme anlamına gelir. Bu kelimeden
türeyen Kat'ı, bir desenin veya yazı istifinin kağıt veya deri gibi
tabakalardan oyulmasıyla icra edilen bir süsleme sanatıdır. Ansiklopedik tanımı şöyle geçmektedir: Bir
kağıt veya deri üzerindeki yazıyı, motifi, bir kalemtıraşla kesip çıkartarak
içi oyulmuş olan parçayı veya çıkan parçayı diğer bir kağıt, bir deri veya bir
cam üzerine yapıştırmak suretiyle vücuda getirilen işler. Bu şekil kesilip
çıkartıldığı vakit içleri boş kalan kağıt kısmına dişi ve çıkan yazı ve şekle
de erkek denir ki, bu erkek veya dişi şekiller ayrı ayrı bir satha
yapıştırılarak muhtelif iki levha vücuda getirilebilir. Deriden yapılan kat'ı
işleri de vardır. Gerek deriden ve gerek kağıttan yapılan işlere mukatta
denildiği gibi, bunları yapanlara katta (çoğulu kattaan) denir. En eski örnekleri
deri kullanılarak yapılan eserlerdir. Kağıt çalışmaları ise 15. Yüzyıldan itibaren görülmeye başlanmıştır.16. Yüzyılın başlarından itibaren
Osmanlılarca yaygın bir şekilde kullanılmış ve Türk kat'ı eserleri eşsiz bir
gelişim sergilemiştir. Özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde (1520- 1566) neredeyse
tezhip kadar yaygın bir şekilde kitap süslemeciliğinde kullanılır olmuştur.
Dolayısıyla tezhip sanatının motif zenginliği ve zaman içindeki evrimi kat'ı
sanatına da yansımıştır.
Kat-ı sanatının modern örnekleri özellikle halk eğitim merkezlerinde yapılmaktadır. İlimizde yapılan kat-ı örneklerini sizler için derledim. Önümüzdeki Eylül ayında bende bu kurslara katılıp tablolar yapacağım.
